Mikroplastik płynie w naszej krwi!

 

Plastik nasz nieodłączny towarzysz. Stał się najlepszym przyjacielem ludzkości, który potajemnie wbija ostrze w plecy. Spożywamy go na masową skalę. Wdychamy każdego dnia. Krąży po naszym ciele siejąc ciche spustoszenie. Czy jesteśmy już lalkami Barbie? 

 Każdego roku naukowcy udowadniają coraz to nowsze problemy wynikające z mikroplastiku. Badania na zwierzętach wykazywały obecność plastiku w ich ciałach. Największe jego zgromadzenie było oczywiście w układzie pokarmowym. Ale nie tylko w tam został znaleziony. Nanoplastik (najmniejsze z najmniejszych drobin plastiku) wykryto w krwiobiegu, układzie limfatycznym jak również w wątrobie. Jednak wciąż brakowało informacji na temat ludzi. Ostatnie lata zmieniły tę sytuację i udowodniły, że nie jesteśmy od niego wolni. Co nie powinno być dla nas zaskoczeniem zważając na jego wszechobecność oraz ilości, które spożywamy każdego dnia. Po więcej informacji na temat obecności i spożywania przez nas mikroplastiku zapraszam do dwóch ostatnich postów: tygodniowo zjadasz kartę kredytową oraz mikroplastik o co ten cały problem

fot. Dick Vethaak

MIKROPLASTIK W KALE

 

W 2019 roku świat obiegła informacja, że wykryto w ludzkim kale mikroplastik. Tym samym potwierdziły się jedne z większych obaw, że drobiny plastiku przechodzą przez nasz organizm.

Zbadano próbki od 8 zdrowych ochotników w wieku od 33 do 65 lat. Chętnymi byli mieszkańcy 8 państw: Finlandii, Japonii, Włoch, Holandii, Polski, Rosji i Austrii. Wpierw uczestnicy prowadzili szczegółowy spis tego, co jedli oraz pili. Po przebadaniu próbek okazało się, że wszystkie 8 zawierało w sobie mikroplastik! W 100g stolca znajdowało się ok. 200 drobin plastiku. Co rocznie daje 73 tys. cząstek (wydalonych, bo połkniętych może być znacznie więcej).

Najliczniej występującymi tworzywami sztucznymi były:

• polipropylen (PP) – wykorzystywany do produkcji plastikowych torebek
• politereftalan etylenu (PET) – materiał, z którego są stworzone plastikowe butelki.

Organizm człowieka jest w stanie wydalić tylko większe mikrodrobiny plastiku (powyżej 0,15mm). A co w takim razie z mniejszymi cząstkami plastiku? 

 

MIKROPLASTIK WE KRWI

 

iStockphoto

Sam fakt, że wykryto mikroplastik w stolcu nie świadczył jeszcze o niczym. Po prostu było wiadomo, że go wydalamy, ale czy był wchłaniany do krwiobiegu, czy też trafiał do innych tkanek pozostawało zagadką.

Naukowcy z Vrije Universiteit Amsterdam w Niderlandach przeanalizowali próbki krwi od 22 ochotników. W 17 próbkach, czyli w 80% wykryto obecność mikroplastiku! Nie są to dobre wieści, gdyż może świadczyć o tym, że cząsteczki plastiku są w stanie przemieszczać się po naszym ciele i trafiać do każdego narządu!

Jaki plastik wykryto we krwi?

• PET - było obecny w 50% przebadanej krwi
• Polistyren – znajdywał się we krwi 33% uczestników badania – produkuje się z niego jednorazowe pojemniki na żywność
• Polietyeln – wykryto go w 33% próbek krwi – wykorzystywany do produkcji toreb na zakupy, znajduje się w pastach do zębów oraz kremach z filtrami przeciwsłonecznymi

 

MIKROPLASTIK W PŁUCACH

 

Jednym z dobrych powodów, aby zacząć regularnie sprzątać w mieszkaniu jest pozbycie się kurzu z dodatkiem mikroplastiku. Może tam trafiać w efekcie rozpadu tworzyw sztucznych, których nie brakuje w naszych domach od ubrań po sprzęt do użytku domowego. A jest to zła informacja, bo wdychając taki kurz do naszych płuc może przedostać się mikroplastik a właściwie nanoplastik. Badania opublikowane przez Fernando Pessoa University w Portugalii wskazują, że codziennie wdychamy nawet do 130 drobinek plastiku.

Naukowcy przeanalizowali 13 próbek tkanek płuc, które zostały pobrane w trakcie rutynowych zabiegów chirurgicznych. Okazało się, że aż w 11 znaleziono cząstki plastiku! Badacze podejrzewali, że wykryją plastik w tych narządach. Spodziewali się jednak, że będzie on obecny jedynie w górnych częściach płuc. Tym czasem wykazano jego obecność nawet w dolnych częściach, gdzie mogłoby się zdawać, że coraz drobniejsza sieć oskrzelików będzie stanowić barierę dla mikrodorbin plastiku.

Najwięcej wykryto cząstek PET i polipropylenu (PP).

 

Czy jest się czym martwić?

 

Jednym z większych zagrożeń dostrzeganych w obecności miroplastiku w naszym organizmie są toksyny. Można powiedzieć, że mikrodrobiny plastiku działają trochę jak magnes dla zanieczyszczeń. Tym samym wchłonięte przez tworzywa sztuczne wszelkie toksyczne związki następnie mogą wędrować do naszego organizmu i tam będą uwalniane w skoncentrowanym stężeniu. Co wiąże się z tym, że nawet zwykle niezagrażające ilości tych substancji stają się dla człowieka toksyczne. Przykładowymi toksynami, które może przyciągać plastik są:

 

metale ciężkie

Można tutaj wymienić m.in. rtęć, ołów, kadm. Mają działanie rakotwórcze. Mogą uszkadzać nerki, płuca, wątrobę, zakłócać funkcje neurologiczne.

Jeśli tak jak ja (naiwnie) sądziłeś, że nie jesteś narażony na metale ciężkie, to tutaj się zdziwisz. Gdyż wszyscy jesteśmy na nie skazani przez powietrze, które jak wiadomo w Polsce nie cieszy się dobrą jakością. Także nie sposób ich uniknąć. Ponadto malując usta szminką również istnieje ryzyko spożycia z nią metali ciężkich (niektóre szminki w swoim składzie je maja).

wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA)

Powszechnie występują w środowisku dzięki naszej działalności.

Powstają podczas:

• spalania paliw kopalnianych,
• pracy pojazdów silnikowych,
• spalania śmieci,
• obórki termicznej żywności (wędzenie, grillowanie, smażenie),
• palenie wyrobów tytoniowych.

Są związkami bardzo niebezpiecznymi ze względu na działanie rakotwórcze oraz toksyczny wpływ na układ rozrodczy. Co więcej mogą zaburzać układ hormonalny. U kobiet ciężarnych mogą odpowiadać za zwiększone ryzyko poronienia, przedwczesnego porodu i zaburzeń rozwoju płodu.  

Toksyczne substancje w plastiku

 

W plastiku szczególnie należy obawiać się substancji, które są dodawane, aby nadać kolor, wytrzymałość elastyczność. Przykładami są:

 

bisfenol A (BPA)

 

Parę lat temu o BPA zrobiło się bardzo głośno. Zaczęto wprowadzać różne zakazy, gdzie szczególną ochroną objęto niemowlęta. Wprowadzono całkowity zakaz używania tego związku do produkcji butelek dla niemowląt. Ale wciąż można go znaleźć w przedmiotach codziennego użytku choćby w pojemnikach na żywność albo w plastikowych butelkach. Jeszcze głośniej się zrobiło o bisfenolu A, gdy okazało się, że paragony wręcz opływają tym związkiem. Co stanowiło szczególne zagrożenie dla kasjerek/kasjerów. Nagłośnienie tej sprawy poskutkowało zakazem dodawania BPA do paragonów.

No dobrze, ale o co ten cały problem? Czym jest ten cały BPA?

Bisfenol A (BPA) jest związkiem chemicznym z rodziny fenoli. Swoją budową chemiczną jest podobny do estrogenu i tu się zaczyna problem właściwy. Przez naśladowanie budową żeńskich hormonów płciowych może powodować szereg problemów zdrowotnych związanych z zakłócaniem gospodarki hormonalnej.

Może się przyczyniać do rozwoju różnych rodzajów nowotworów: raka jąder, prostaty, piersi czy też jajników. Może być również odpowiedzialny za otyłość, gdyż powoduje nadmierne namnażanie się komórek tłuszczowych. Na tym jeszcze nie koniec, bo wykazano związek z chorobami takimi jak cukrzyca typu II oraz PCOS. Może być przyczyną problemów zajściem w ciążę, obniżeniem popędu seksualnego. Szczególnie narażone są płody oraz niemowlęta, gdzie nawet niewielkie stężenie może skutkować niedorozwojem mózgu, przedwczesnym dojrzewaniem płciowym, czy też skłonnościami do rozwijania się nowotworów.

Coraz to więcej niepokojących informacji napływających ze świata nauki poskutkowało usuwaniem tego związku przez wiele firm ze swoich produktów. Teraz stało się wręcz modne, aby plastik był free BPA. Plastik bez BPA stał się ikoną bezpiecznego tworzywa sztucznego, bo może mieć kontakt z żywnością, który nie zafunduje nam nowotworu. Czy aby na pewno?

Bisfenol A nie jest jednym związkiem, który może „udawać” swoją budową estrogeny. Jest ich cała masa, a wszystkie one kryją się w plastiku. Nawet tym uznawanym za bezpieczny. Przeprowadzono badania, aby sprawdzić uwalnianie szkodliwych substancji przez różne opakowania plastikowe przeznaczone do kontaktu z żywnością. Poddawano je działaniu, które przypominałoby codziennie użytkowanie (przechowywanie żywności, podgrzewanie, zmywanie). Okazało się, że każdy rodzaj plastiku (nawet ten pozornie bezpieczny) uwalniał niebezpieczne substancje budową przypominające estrogeny. Wyniki zmieniały się w zależności od czynników, które działały na opakowanie. Więcej toksyn będzie uwalnianych, gdy opakowanie zostanie wystawione na działanie promieni UV, mikrofalówki, zmywarki do naczyń, ale również, gdy plastik ulegnie uszkodzeniu lub zarysowaniu.

 

Plastyfikatory (ftalany)

 

Ftalany (estry kwasu ftalowego) można znaleźć w takich produktach jak:

• kosmetyki (np. lakiery do włosów, paznokci)
• sprzęcie medycznym (wenflony, pojemniki do przechowywania próbek i wiele więcej)
• w środkach czyszczących
• ubraniach i obuwiu (choćby klapki)
• lakierach, farbach, klejach
• produkty budowlane (okładziny, wykładziny, materiały dachowe itp.)

Jeśli kojarzysz charakterystyczny zapach nowych tworzyw sztucznych (zapach sklepu chińskiego, gdzie dławiący zapach zniechęca do oglądania czegokolwiek), to czujesz wtedy ftalany. Na ich działanie jesteśmy narażeni praktycznie stale, gdyż mają tendencję do wiązania się z różnymi cząstkami w środowisku naturalnym. Tym samym będą obecne wszędzie, gdzie produkowano albo używano produkty z zawartością ftalanów. A mogą powodować szereg problemów zdrowotnych.

Zaburzają układ hormonalny. Są toksyczne dla układu rozrodczego oraz nerwowego. Sprzyjają rozwojowi nowotworów. Stwierdzono również, że działanie ftalanów w łonie matki może mieć wpływ na rozwój narządów rozrodczych chłopców oraz powodować wczesny początek dojrzewania dziewcząt.

 

Per- i polifluoroalkilowe związki chemiczne (PFAS)

 

PFAS obejmują ponad 4 700 związków chemicznych. Są powszechnie stosowane, można je znaleźć wśród wodoodpornej odzieży bądź plamoodpornych materiałów. Obecne są również w przemyśle budowlanym, elektronicznym czy motorniczym. Są także wykorzystywane do produkcji opakowań na jedzenie (np.: opakowania na wynos). Mogą przedostawać się do środowiska naturalnego, gdzie gromadzą się w glebach, wodach powierzchniowych skąd przedostają się do wody pitnej, roślinności, którą spożywamy.  

Są nazywane „wiecznymi chemikaliamia” ze względu na wyjątkową trwałość do utrzymywania się zarówno w środowisku jak i naszym organizmie. Niestety są również odpowiedzialne za problemy zdrowotne. Mogą uszkadzać wątrobę, być przyczyną chorób tarczycy, otyłości, nowotworów, problemów z płodnością.

 

Gdyby ktoś się wcześniej zastanawiał czemu w obecnych czasach jest tyle zachorowań na nowotwory, to jedną z przyczyn już zna – plastik (a dokładniej związki do niego dodawane).

 

Uszkodzenia mechaniczne

 

Trafiający do organizmu mikroplastik może mieć różnorodne kształty. Jedne będą kuliste a inne o bardziej nieregularnych kształtach. Badania wykazały, że mikroplastik może doprowadzać do uszkodzeń komórek, gdzie w większym stopniu przyczyną mogą być drobiny o niereguralnych kształtach. Można powiedzieć, że są bardziej agresywne, poprzez swoje ostre zakończenia mogą ranić komórki, co może skutkować ich śmiercią.  

 

Wektory drobnoustrojów  

 

Plastik tworzy korzystne warunki dla wzrostu i namnażania mikroorganizmów. Na powierzchni plastiku mogą pojawiać się kolonie bakterii tworząc tzw. fiofilmy, co sprawia, że tworzywa sztuczne stają się idealnymi nośnikami chorób. Ułatwiają ich rozprzestrzenianie się i mogą docierać nawet do miejsc, w których wcześniej nie występowały. Czasami nawet lepiej nie myśleć, czy połykając mikroplastik podczas picia wody, czy nie zafundowaliśmy sobie koktajlu z najróżniejszych bakterii i pasożytów.

 

Mikroplastik do naszego organizmu może dostać się różnymi drogami. Jego wpływ na zdrowie wciąż jest nieznany, ale podejrzewa się, że może mieć szerokie konsekwencje zdrowotne.

Inne możliwe zagrożenia zdrowotne

 

Generalnie wpływ mikroplastiku na zdrowie ludzi jest wciąż niejasny. Ciągle brak informacji, aby móc bezpodstawnie wydać opinie. WHO na ten moment nie podaje, aby spożywane przez nas obecnie ilości mikroplastiku mogły mieć negatywne skutki zdrowotne. Ale podkreśla, że są niezbędne dalsze badania w tym temacie.

Tylko trzeba pamiętać, że drobiny plastiku mogą się odkładać w naszym organizmie, że kolejne toksyny mogą być uwalniane, a układ hormonalny będzie coraz bardziej rozwalony. Badania naukowe zwracają uwagę, że może wywoływać alergie, nieustannie pobudzać układ immunologiczny i prowadzić do chorób autoimmunologicznych, może przyczepiać się do czerwonych krwinek i tym samym zmniejszać ich zdolność do transportowania tlenu.

Kiedy będzie można stwierdzić, że stanowi dla nas zagrożenie? O zagrożeniu dla środowiska już mówi się bez cienia wątpliwości, a my też jesteśmy jego częścią (o czym nigdy nie należy zapominać), więc dla mnie automatycznie jest i dla nas zagrożeniem. Tylko kiedy zacznie się ograniczać jego produkcje? Kiedy będzie go mniej w naszym życiu? Kiedy będziemy mniej narażeni na chemię i toksyny z niej płynące?

Latami walczono, aby przekonać o szkodliwości palenia papierosów, pomimo niezliczonych artykułów i niezbitych dowodów naukowych wskazujących na szkodliwe działanie dla zdrowia. Podobna sytuacja będzie z mikroplastikiem? Tylko ogromnym lękiem napawa sama myśl ilu z nas będzie ponosić konsekwencje zdrowotne wynikające z chemii krążącej w naszym ciele. Trzeba powiedzieć wprost, że nie jest dobrze, jest wręcz fatalnie.

Literatura

Jenner L. C., Rotchell J. B., Bennett R. T., Cowen M., Tentzeris V., Sadofsky L. R. 2022. Detection of microplastics in human lung tissue using μFTIR spectroscopy. Science of The Total Environment 831 (154907): https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2022.154907

Lesliea H. A., van Velzena M. J. M., Brandsmaa S. H., Vethaakab A. D., Garcia-Vallejoc J. J., Lamoree M. H. 2022. Discovery and quantification of plastic particle pollution in human blood. Environment International 163(107199): https://doi.org/10.1016/j.envint.2022.107199

Liu C., Li J., Zhang Y., Wang L., Deng J., Gao Y., Yu L., Zhang J., Sun H. 2019. Widespread distribution of PET and PC microplastics in dust in urban China and their estimated human exposure. Environment International 128: 116-124.

Rubina A. E., Zucke I. 2022. Interactions of microplastics and organic compounds in aquatic environments: A case study of augmented joint toxicity. Chemosphere 289 (133212): https://doi.org/10.1016/j.chemosphere.2021.133212

Schwabl P., Köppel S., Königshofer P., Bucsics T., Trauner M., Reiberger T., Liebmann B. 2019. Detection of Various Microplastics in Human Stool. Annalas of Internal Medicine 171(7): 453-457.

Zhang E., Kim M., Rueda L., Rochman C., VanWormer E., Moore J., Shapiro K. 2022. Association of zoonotic protozoan parasites with microplastics in seawater and implications for human and wildlife health. Scientific Reports 12 (6532): https://doi.org/10.1038/s41598-022-10485-5

https://www.doz.pl/czytelnia/a16371Ftalany__w_jaki_sposob_moga_nam_szkodzic_te_wszechobecne_chemikalia 11.08.2022

https://www.doz.pl/czytelnia/a14276Czym_jest_Bisfenol_A_BPA_i_dlaczego_powinnismy_go_unikac 11.08.2022

https://irme.pl/9686-2/  11.08.2022